Murat ARSLAN

Murat ARSLAN

Akseki ve Çevresinde Eski Eser Tahribatı ve Alınacak Önlemler

  • seyyahtoroslu@gmail.com
30 Temmuz 2017 12:56 Susuzşahap Yardımlaşma Derneği 2389

Akseki, sahile 100, Antalya’ya 160 kilometre uzaklığı olan bir ilçedir. Gözden uzak Torosların bağrında gizlenmiş, Antalya-Konya karayolu üzerinde, İç Anadolu’yu Akdeniz’e bağlayan bir kavşaktadır. Antalya’dan gelirken Manavgat’ı geçince Karacalar köyünden kuzeye doğru tırmanarak, zümrüt yeşili yaylalar ve karstik araziler arasında yol kenarında ormanlıklara bakarak ulaşılır. Sahilden içerlere yükselti arttıkça ormanlar yok olur, yerini çalılıklar alır. Bu çalılıklara maki denir. Doğa ve tarih kucaklar sizi, sımsıkı sarar.  Bu yol tarihi İpek yolunun önemli bir koludur. Akseki yöresi tarihinin ilk çağlara kadar dayandığı söylenir. Maalesef elimizde kesin belgelerin olmayışı, bu karanlık çağın aydınlanmasını engeller. Mevcut olan tarihi kalıntıların zaman içerisinde tahribi ve bilinçsizce yok edilmesi tarihi karartır. Tarihi Etiler'e kadar uzanan, Helenistik ve Roma çağlarında yaşantısını Side ve Alanya ile aynı paralelde sürdüren Akseki'nin eski adı Marulye'dir. Akseki ve yöresinde ilk çağdan kalma burçlar, köprü ayakları ve antik şehir kalıntıları vardır. Yöre değişik milletler tarafından hep ele geçirilmek istenmiştir. Akseki yöresinin cazibe merkezi olmasının sebebi, değerli orman alanlarının bulunmasıdır.

Akseki yurdumuzun güneyinde, Akdeniz Bölgesi'nin batı bölümünde, Alanya-Konya tarihi ipek yolu üzerinde, Torosların denize yakın kesimine kurulmuştur. Antalya iline bağlı, yüzölçümü bakımından geniş, nüfus yönünden seyrek, Alanya’dan sonra en eski ilçesidir. İlçede 1874 yılından bu yana belediye hizmeti verilmektedir. Akseki, doğusunda Bozkır, kuzeyinde Seydişehir ve Beyşehir, güneyinde Gündoğmuş ve batısında Manavgat ve İbradı ile komşudur. Göller bölgesinin Beyşehir ile Suğla göllerinden sonra, ormanlık bölgenin sınırları ile dağlık bir bölgede kurulmuştur.

Antalya-Akseki-Seydişehir-Konya karayolu İç Anadolu’yu Akdeniz’e bağlayan en kısa yoldur. Ayrıca Cumhuriyetin ilk yıllarında yapılmış olan ve eskiden İç Anadolu’yu Akdeniz’e bağlayan tek yol olan Antalya-Akseki-Beyşehir-Konya karayolu da günümüzde hizmet vermeye devam etmektedir. İlçenin tüm mahalleleri ile ulaşımı asfalt yollarla sağlanmaktadır. Kabaran sıra dağlar arasında yer alan Akseki yöresi, gevşek, kıvrımlı kalkerin etkisinde kalarak şekillenip oluşmuştur.  Yaylaların etrafında koyaklar, mağaralar ve kapalı havzalar bulunur.

Akseki ilçesinin yerleşimi ise, Belen Tepe denilen dik meyilli, taşlık ve kayalık bir alan üzerinde çıplak sahaya kurulmuştur.  Bu çıplak sırtın aşağı eteğine doğru yayılan ilçenin yerleşimi alt tarafta dağlarla engellenir. Her tarafı dağlarla çevrili ve Çimi’ye doğru daralarak uzanan bir alan bulunur. Burası Cevizli ovasından sonra yörenin en geniş düzlüğüdür. Sanki bir koridorun üzerinde uzanan ova, dağlık, çetin ve arızalı bir alan üzerinde oluşmuştur.İlçenin rakımı 1050 metredir. Yüzölçümü 2.083 km² olup, genel arazi dağılımı ise şu şekildedir. Tarım alanı 114.060 dekar, çayır-mera alanı 176.500 dekar, ormanlık ve fundalık alan 1.309.020 dekar, su yüzeyi, 5.000 dekar, tarım dışı alan 478.420 dekardır. Akseki'nin merkez nüfusu 8 bin civarındadır. Bu sayı köylerle beraber 42 bine ulaşır. 52 tane köyü bulunan Akseki'de nüfus yoğunluğu, kilometrekarede 10 kişidir.

Antik çağlardan günümüze Pamphylıa, Cilicia ve Pisidia üçgeninde var olan Akseki; Homanadeis, İsaura, Roma, Selçuklu ve Osmanlı Dönemlerinin etkisinde kalmıştır. Akseki ve çevresinde tahribatın yapıldığı, kaçak kazıların olduğu, tarihi eserlerin kaçırılarak yok edildiği merkezleri şöyle sıralayabiliriz;

TITYASSOS ANTİK KENTİ

Bademli Mahallesi sınırları içerisinde yer alan, yerel dilde Kızlar Penceresi olarak adlandırılan şehir 2850 yıllık bir tarihe konukluk eder. Eksdra, tropıon, sunak lanları, surları, kuyuları, bina kalıntı izleriyle yer üstünde korunmaya muhtaç bir haldedir.

KAGRAİ ANTİK KENTİ

Cevizli Mahallesi sınırları içerisinde yer alan şehir ve kalıntıları 2150 yıllık bir tarihe sahiptir. 13 yazılı kitabesiyle bilgiler gün yüzüne çıkarılmıştır. Kale diye adlandırılan yapı hala görkemli bir şekilde durmaktadır. Lahid kapakları, kitabeler, Zeus Tapınağına ait kaliteli ve işlemeli örnekler gün yüzündedir.

COTENNA-KATENNAİS ANTİK ŞEHRİ

Gödene-Menteşbey Mahallesi sınırları içerisinde yer alan şehrin kale izleri tepede görülmekte ve kule kalıntılarıyla bir adet kitabe bulunmaktadır. Mahalle mezarlığında antik parçalar etrafa dağılmış, korunmaya muhtaçtır

KASAİ ANTİK KENTİ

Pınarbaşı, Güzelsu, Çaltılı Çukur, Çukurköy sınırlarında yer alan yerleşme izleri, kule-kale kalıntıları, mezarlıklarda yazıtlar, mabet mağaralarla korunmaya muhtaçtır.

İSAURA YERLEŞKESİ

Yarpuz, Dibektaş yaylasında merdivenli sunak alanı, Yörük mescidinde kitabe, çeşmelerdeki figürler ve izlerle, göçebe evlerinin inşasında kullanılan parçalar önemlidir

ETENNAİS ANTİK YERLEŞMESİ

Sinanhoca Mahallesi çevresinde yer alan izler, köprü ayakları mutlaka gözlem altına alınmalıdır.

 

Akseki ve çevresinde tespit edebildiğimiz tarihi anıt ve eserlere gelince;

Kartallı- Bağırcak Mağarası Kuyucak Mahallesi

Karadağ Mağarası Süleymaniye Mahallesi

Deyek Kulesi Ceceler Mahallesi

Emerye Kulesi Günyaka Mahallesi

Söyler Kalesi Süleymaniye Mahallesi

Hisar Salihler Mahallesi

Papazın Mağarası Güzelsu Mahallesi

Meşe ve Manayıt Kalesi Fersin Mahallesi

Köprü ve Sarnıç Örnekleri Murtiçi

Yukarıda açıkladığımız ve konumlandırdığımız eserlerin bir kısmı tescil edilmiş. Maalesef yöremizde yerel yönetimler, muhtarlar bu konuda habersiz ve bilgisiz. Özellikle mahalle muhtarlarının bu konuda bilgisiz ve belgesiz oldukları açıkça görülmüştür. Hatta birçoğu bu yerleşmelerin yerlerini bile bilmiyor. Bu acı durum Akseki yöremizde eserlerin tahribatına ve kaçırılmasına meydan veren önemli durumlardan biridir.

AKSEKİ VE ÇEVRESİNDE ESKİ ESER TAHRİBATININ NEDENLERİ

Yöre arazisinin dağlık olması

Toros dağlarında yaylalarının merkezden uzak olması

Toros dağlarında yaylalarının oldukça yüksek alanlarda olup, yol güzergâhlarına uzak olması

Yukarıdaki durumu bilen ruhsatsız definecilerin olması

Ruhsatsız ve fırsatçı definecilerin halkı kışkırtması

Yörede bir kısım halkın kaçak kazı yapmayı bir tür geçim ekonomisine dönüştürmesi.

Çeşme yaptırma bahanesiyle buraların kazılması

Yayla evi ya da yazlık ev bahanesiyle yapılan tahribat ve kaçaklar

Eserlerin geçmişten günümüze okul, köprü ve cami yapımında hazır malzeme olarak kullanılması

Kültür ve tarih bilgisinden yoksun halkın 1940’lardan günümüze başlayan süreçte eserleri inşaat malzemesi olarak kullanması.

Orman içi yollar, yeni yolların açılmasıyla meydana gelen tahribatlar.

Tarım arazileri açma bahanesiyle bağ-bahçe yapmak için meydana gelen tahribatlar

Zengin olma hayali.

Yabancı kökenli insanlarca yöre insanının çok küçük paralarla kandırılması

 

YÖRE KÖSTEBEK YUVASINA DÖNMÜŞTÜR

AKSEKİ YÖRESİNDE TAHRİBAT ÖRNEKLERİ

Cendeve mezarlığında kapıların yapılması ve yerlere döşenmesi

Gödene mezarlığında eserlerin mezarlık kapalı alanında kullanılması

Yarpuz Dibektaş yaylasında çeşme üzerlerinde eserler

Yörük evlerinde ve bahçe duvarlarında eserler

Yarpuz Mahalle parkında mezar steli

Kagrai-Cevizli parkında çiçeklik yapılan urme

Bademli Tıtyassos yazıtının merdiven payı yapılması

Bademli yukarı kahvesinde Atatürk büstünün yapılmasında eserler

Bademli Göz Başında duvarda tanrıçanın maskı

Bademli evlerinde ve bahçe duvarlarında dini içerikli rölyef ve kafası kesilmiş çocuk mezar steli olan aslan heykeli

Cevizli evlerinde inşaat malzemeleri

Değirmenlik köprü ayağında mezar steli

Bademli kaya mezarları

Bademli exedra

Bademli Tropıon

Bademli Kozbucağı kilisesi

Süleymaniye Söyler Kalesi

Süleymaniye Karadağ mağarasında havuzun tahribi

Kartallı mağarasında kartalın yok olması

Dibektaş anıtının delinmesi ve kazılması

Dibektaş Yörük mescidi duvarında yazıt

Dibektaş yaylasında çeşmelerde başlıksız aslanlar

Salihler Hisar’da kilisenin tahribi

Manayıt mezarlığının yok edilmesi

Fersin Kisse-kilisenin yok edilmesi

Murtiçinde sarnıcın tahribi

Çaltılıçukur mezarlığında kitabenin duvar yapılması

 

Yorum Ekle

İlk Yorumlayan Siz Olun!

YAZARIN SON 5 YAZISI

Tüm Yazıları
Akseki | Susuzşahap Mahallesi Yardımlaşma Derneği

Akseki - Susuzşahap Mahallesi Yardımlaşma Derneği Resmi Web Sitesi

Susuzşahap Yardımlaşma Derneği

Çaydanlık Sk. Çimen İş Hanı No:12 Kat 2 Kasımpaşa
Beyoğlu / istanbul

Dernek Yazılımı: Medya İnternet™ - Dernek Sitesi Kulga © Tüm Hakları Saklıdır.